वैदिक कालदेखि नै तीज पर्वको सुरुवात भएको मानिन्छ। हिन्दू धर्मशास्त्र अनुसार, हिमालयकी छोरी पार्वती (हरितालिका) ले भगवान शिवलाई पाउन कडा व्रत बसिन्। उनको तपस्याबाट प्रसन्न भई शिवले विवाहको वर दिए।
यसै घटनाको स्मरणमा हरितालिका तीज मनाउने प्रथा सुरु भएको हो।
नेपालमा यस पर्वलाई विशेष गरी काठमाडौं उपत्यका र पर्वतीय क्षेत्र हुँदै पूर्ब–पश्चिम सबै ठाउँमा फैलिएको पाइन्छ।

1. महिलाहरुले कसरी तीज मनाउँछन्?
दार खाने दिन (अघिल्लो दिन):
तीज व्रत बस्नुअघि महिलाले परिवारसहित दही, चिउरा, मिठाई र विभिन्न परिकार खाइन्छ। यसलाई “दार खाने” भनिन्छ।
व्रत बस्ने दिन (मुख्य तीज):
महिलाले राति बिहानै स्नान गरेर रातो पहिरन, चुरोटिका, पोते, मेहन्दी लगाउँछन्।
दिनभर निर्जला व्रत (पानीसम्म नखाने) बस्ने चलन छ।
मन्दिर विशेष गरी पशुपतिनाथ, हनुमानढोका, क्षेत्रपाटी आदि शिवमन्दिरहरूमा दर्शन पूजाआजा गर्छन्।
गीत, नृत्य र सामूहिकता:
चेलीबहिनीहरू घर–घरमा वा सामूहिक रूपमा भेला भई तीजका गीत गाएर, नाचेर रमाइलो गर्छन्।
गीतमा प्रायः सामाजिक व्यथा, मायाप्रेम, परदेशमा गएका परिवारको पीडा र महिलाको अधिकार व्यक्त गरिएको हुन्छ।

2. परम्परा कसरी कायम भयो?
तीजलाई केवल धार्मिक पर्व मात्र नभई सामाजिक–सांस्कृतिक आन्दोलन जस्तै मानिन्छ।
यसले महिलाहरूलाई एकआपसमा भेटघाट गर्ने, दुख–सुख बाँड्ने, सांस्कृतिक ऐक्यबद्धता कायम गर्ने अवसर दिएको छ।
शिव–पार्वतीको सम्बन्धलाई आदर्श दाम्पत्य मान्ने परम्परा अझै पनि नेपाली समाजमा गहिरो रूपमा गढिएको छ।
समयसँगै तीजमा महिलाले समानता, अधिकार र आवाज उठाउने अवसर समेत बनाएका छन्, जसले गर्दा परम्परा अझै जीवित रहन सफल भएको छ।